Centar za novu politiku

Citat nedelje:

 

"Ako želite izbeći kritiku, ne recite ništa, ne radite ništa i budite  ništa".

Albert Einstein 

 

<< Spoljna politika

Dopunjena verzija predloga platforme za pregovore između Srbije i Kosova

 

 
Srbima i Albancima na Kosovu je potreban dogovor oko zajedničkog života i budućnosti. Cilj politike mora da bude ostvarivanje uslova za normalno funkcionisanje srpske zajednice u okviru Kosova i njena maksimalna bezbednost i samostalnost. Rešenju pitanja odnosa sa Kosovom se mora prići iz još jednog razloga, a to je da njegovo nerešavanje predstavlja prepreku obema stranama da nastave sa izgradnjom svojih institucija, bez čega neće biti suštinskog napretka u izgradnji pravne države i evropskim integracijama.

Srbija više nije u mogućnosti da  upravlja Kosovom niti na njemu može braniti svoj puni suverenitet. Razlozi su višestruki:

Bezbedonosni - Srbija viša nikada neće moći kontrolisati teritoriju Kosova posle 1999 bez velikog oružanog sukoba za koji nema kapacitet,

Politički - nerealno je očekivati da je moguće konstruisati zajedničku političku zajednicu Srbije i Kosova, i

Ekonomski - nemoguće naći način za ostanak Kosova u Srbiji.

Međutim, Srbija ima obavezu da se izbori za maksimalne garancije srpskoj zajednici i njenih legitimnih interesa među kojima je najznačajniji povratak prognanih, zaštita kulturnih spomenika i uspostavljanje što šire samouprave na teritoriji sa procentualno većinskim srpskim stanovništvom.  Ovi ciljevi niti bilo koji drugi se neće postići nametanjem rešenja ili izbegavanjem pregovora već jedino konstruktivnim pristupom postizanju sporazuma.

Moramo razlikovati dva pitanja tokom budućih pregovora o Kosovu: 

pitanje statusa i

pitanje kosovskog unutrašnjeg uređenja (decentralizacija i teritorijalna organizacija). 

Ovo su dve povezane tačke koje mogu biti komplementarne u smislu da se sa mogućnošću priznanja funkcionalne samostalnosti Kosova od strane Srbije može dobiti najpovoljniji ustavnopravni položaj Srba na Kosovu. Pristup međusobnih ustupaka je pokazao svoju delotvornost i ispravnost u Dejtonsko-Pariskom sporazumu i Ohridskom sporazumu. Na osnovu njih je jasno da su ključevi za postizanje srpsko-albanskog dogovora sledeći:

Dogovor oko funkcionalne samostalnosti Kosova

Priznanje posebnog statusa srpske zajednice

Cilj ovog predloga je formulisanje rešenja kojim bi Srbi na Kosovu dobili institucionalizovano međuopštinsko povezivanje, a s druge strane Srbija ne bi sprečavala ulazak Kosova u međunarodne institucije i njegovu funkcionalnu samostalnost. 

 

ELEMENTI SPORAZUMA

 

Potrebno je naći model koji će omogućiti načelno postovanje Ustava Srbije i koji će u praksi omogućiti funkcionalnu samostalnost Kosova i njegovo uključenje u međunarodne, odnosno evropske tokove. U tom smislu, Sporazum mora rešiti tri problema:

1. Pitanje suvereniteta

2. Pitanje uključenja Kosova u međunarodne institucije

3. Pitanje odnosa srpske i albanske zajednice na Kosovu

Sporazum između Srbije i Kosova bi se po pitanju prenosa zakonodavne samostalnosti ugledao najviše na Vestminsterski dogovor (Statute of Westminster) koji je britanska Kruna potpisala sa Australijom, Novim Zelandom, Kanadom i Južnom Afrikom 1931. godine. Ovim sporazumom ove zemlje su dobile zakonodavnu samostalnost ali je suverenitet načelno ostao britanski. Iako postoje izvesni elementi koji ne mogu poslužiti kao analogija (kolonijalni aspekt, suverenost krune), ceo politički proces ima isti kontekst i svrhu

Takođe, sporazum sa Kosovom bi se po pitanju uključivanja Kosova u međunarodne institucije ugledao na Osnovni sporazum između dve Nemačke (Grundlagenvertrag), a po ustavnom odnosu dve nacionalne zajednice na Ohridski i Dejtonski sporazum (de facto priznaje se nezavisnost jedne države uslovljanjem unutrašnje strukture te države).

Osnov funkcionalne/zakonodavne samostalnosti Kosova (sa srpske tačke gledišta) će biti Sporazum sa Srbijom u kojem ona prenosi suverene nadležnosti (zakonodavnu samostalnost) na Kosovo uslovljavajući to obavezama na strani Prištine koje se tiču srpske zajednice. Osnov funkcionalne samostalnosti ne može biti Ustav Kosova već samo Sporazum Srbije, Kosova i EU kao garantora (uz odobrenje UN preko nove rezolucije).

Suverenitet Srbije će deklarativno biti priznat međusobnim sporazumom gde bi se reklo da se suverene nadležnosti „delegiraju“ na Kosovo, što bi pravno značilo da Ustav Srbije ostaje izvor ovih nadležnosti što može biti jako bitno u slučaju kršenja Sporazuma od strane Kosova prema srpskoj zajednici.

U toku pregovora mora se direktno doći do amandmana kosovskih zakona o teritorijalnoj organizaciji i zakona o lokalnoj samoupravi koji su najbitniji za srpsku zajednicu (korekcije Ahtisarijevog plana u ovoj oblasti). Tu treba naći osnov za formiranje saveza opština sa što više nadležnosti: obrazovanje, zdravstvo, socijalna zaštita, pravosuđe, policija. EULEX mora i dalje da ima ključnu ulogu u pravosudnim i unutrašnjim poslovima. Najbolje je možda da neke osetljive stvari možda budu formalno na centralnom nivou Kosova, ali da se mogu ili moraju preneti na opštinski, tj međuopštinski nivo (dogovorom između više opština) što bi onda poslužilo i kao rešenje za srpske enclave na jugu Kosova. Tako bi imali sigurnost za Srbe bez teritorijalnog entiteta.

Nije poželjno tražiti bilo koji vid teritorijalne autonomije za sever Kosova jer je poznato da većina Srba (70 hiljada) živi južno od Ibra i zato ne treba tražiti model sličan južnom Tirolu za sever Kosova. Umesto toga mora se ići na jačanje nadležnosti opština, mogućnošću njihovog povezivanja i vidu personalne autonomije koji Srbima kao zajednici daje najčvršće garancije i participaciju u političkom sistemu.

Srpskim opštinama bi bila data zajednička institucija koja bi koordinisala, a ne upravljala nihovim aktivnostima. Takva međuopštinka institucija bi služila kao kontakt tačka za transparentnu komunikaciju sa Beogradom. Beograd bi tako mogao direktno da finansira srpske opštine (koje su već predviđene Ahtisarijevim planom) kroz takve kontakt  tačke.

Specijalne ekononomske veze Beograda i srpskih opština moraju biti obezbeđene, uključujući: budžetske veze, subvencije, socijalnu politiku itd. U tom smislu potrebno je ići dalje od onoga što je predviđeno u Ahtisarijevom planu.

Srpska zajednica mora imati ustavne garancije za prethodno navedeno, ali i garancije za siguran broj svojih poslanika u parlamentu Kosova (određen broj od ukupnog broja poslanika), a za zakone koji su bitni za funkcionisanje lokalne samouprave mora biti potrebna većina glasova od ukupnog broja srpskih poslanika. Isti princip participativnosti mora da važi u Ustavnom sudu Kosova, Republičkoj izbornoj komisiji, i drugim telima.

Srbija treba da insistira na očuvanju parlamentarnog sistema, gde se predsednik bira u skupštini. Srpska strana mora imati rezervisane neke specifične nadležnosti, poput ministarstva za povratak gde se samostalno koordiniraju aktivnosti.

Kosovo dobija zakonodavnu, sudsku, izvršnu i monetarnu vlast, (moguće je predvideti zonu slobodne trgovine sa Srbijom, mada to može biti urađeno i preko CEFTA sporazuma). Posebno treba razmotriti pitanje specijalnih ekonomskih odnosa srpske zajednice sa Beogradom. Ukoliko se našoj strani učine gorenavedeni ustupci, Srbija više ne može organizovati izbore na Kosovu. 

Srpske opštine moraju da budu demilitarizovane, izuzev kosovske policije koja treba da ostane pod nadležnošću EULEX-a. Uopšte uzev, bezbednosna oblast je deo dijaloga gde Srbija ne sme da pravi nikakve dalje ustupke.

Srpske opštine moraju da imaju udeo u odlučivanju pri izboru sudija i visokih policijskih zvaničnika u svojim lokalnim sredinama, odnosno liste kandidata za ova mesta moraju doći sa srpske strane. EULEX mora da ostane garant i da nadgleda sudsku vlast i unutrašnje poslove.

Postoji potreba i da se uspostave određene institucionalne veze između srpskih opšina i nekih podopštinskih jedinica kao što su: Velika Hoča, Belo polje, Goraždevac. Takođe je potrebno izvršiti i određene katastarske izmene.

Crkvenom zemljištu, manastirima i ostalim objektima od istorijskog zanačaja za Srbiju mora biti dat status po ugledu na  Lateranski sporazum između Svete Stolice i Italije, a upravljanje ovim objektima da bude isključivo povereno srpskoj crkvi.

Pravni redosled: prvo ide potpisivanje Sporazuma, onda treba da se donese nova Rezolucija SB UN, samo ako se ispostavi da ishod pregovora između dve strane predstavlja sveobuhvatno rešenje, onda sledi slanje Misije EU na Kosovo. Insistiramo na ulozi Srbije u Misiji EU

Zajedničko trilateralno telo sastavljeno od predstavnika Srbije, Kosova i EU prati sprovođenje sporazuma i podnosi izveštaje UN. Srbija mora da insistira na ovlašćenju Evropske unije da poništi (suspenduje) akte koji bi se protivili Sporazumu, tj. da prati situaciju.

 

Srpski međuopštinski odnosi 

 

Institucionalizacija međuopštinskih veza je delom zasnovana na Ahtisarijevom planu. Treba napomenuti da platforma koju predlaže Centar za novu politiku predstavlja značajan napredak u pogledu prava srpske zajednice na Kosovu. Naime, nadležnosti koje će imati novoformirano telo će omogućiti, između ostalog, da se izbegne neinstitucializovana i netransparentna saradnja između Beograda i kosovskih Srba.

Tačno je da je član 9. Ahtisarijevog plana, predviđa međuopštinsku saradnju i saradnju sa Beogradom, ali u stvarnosti je to svedeno na periferne stvari i praktično je stalno nadzirano od strane Prištine. Naime, predviđeno je da, na osnovu principa „Evropske povelje o lokalnoj samoupravi“, opštine imaju pravo da sarađuju i osnivaju Partnerstva sa drugim opštinama na Kosovu radi vršenja funkcija od opšteg interesa, u skladu sa zakonom. Izvorne i delegirane opštinske nadležnosti se po tom rešenju mogu preko opštinskih Partnerstava (1) , koja su u suštini obični međuopštinski sporazumi.

O odlukama i aktivnostima Partnerstava mora da bude obavešten nadležni organ centralne vlasti, što omogućava administrativni nadzor (2) . Član 10. Ahtisarijevog plana omogućava da srpske opštine sarađuju sa vlastima u Srbiji (Ova saradnja može poprimiti oblik pružanja finansijske i tehničke pomoći, uključujući eksperte i opremu iz srpskih institucija za sprovođenje nadležnosti opštine) (3) . Ono što je indikativno i problematično za Srbe je član koji je predvideo da „Partnerstva između kosovskih opština treba da imaju pravo na direktne odnose sa institucijama u Republici Srbiji samo u meri koja je neophodno za sprovođenje praktičnih aktivnosti partnerstava“. (4)

Odredba da je od 120 poslanika 20 mesta predviđeno za nealbanske zajednice, 10 za srpsku manjinu, je prihvatljiva i treba da bude prihvaćena (propisan minimum u prva dva izborna ciklusa). Poslovnik o  radu u novom parlamentu takođe pruža različita pravila koja se tiču kvalifikovane većine . (5)

Ono što je posebno važno u novoj platformi „Centra za novu politiku“ tiče se lokalnih institucija gde su manjine dobile prilično široka ovlašćenja u Ahtisarijevom planu. Pravo na obrazovanje je predviđeno na svakom službenom jeziku na Kosovu (albanskom, srpskom) i slobodno korišćenje nacionalnih simbola, jezika i pravopisa. Kao i u slučaju Ohridskog sporazuma, kosovska uprava na svim nivoima mora da održava multietničku prirodu kosovskog društva. Decentralizacija ostaje najvažniji cilj za Srbe i u isto vreme potecijalno najveću prepreku za samovolju albanske većine. Na primer, Kosovska Mitrovica će dobiti kontrolu nad visokim obrazovanjem i zdravstvenom zaštitom. Isto važi i za druge srpske opštine. Škole u kojima se predaje na srpskom jeziku moći će da koriste udžbenike iz Srbije. Proces decentralizacije pruža maksimalnu kontrolu u oblastima kojima dominiraju Srbi.

Vlasti na Kosovu su već formirale osam novih opština, od kojih pet sa srpskom većinom, što je sastavni element Ahtisarijevog plana (Ustav Kosova i Ahtisarijev plan predviđaju stvaranje deset opština sa srpskom većinom). Većina ovih opština formirana je ove godine .(6)

 

Institucionalizovana među-opštinska nadležnost

 

Osnova za pregovore u novoj platformi predloženoj od strane „Centra za novu politiku“ su devet srpskih opština, koje bi delimično prenele međuopštinskom telu svoje nadležnosti u oblasti lokalnog ekonomskog razvoja, lokalne civilne zaštite, pružanje javnog predškolskog, osnovnog i srednjeg obrazovanja (uključujući registraciju i licenciranje obrazovnih institucija, isplatu plata i obuku nastavnika i administratora, pružanje zdravstvene zaštite, obrazovanja (uključujući registraciju i licenciranje obrazovnih institucija), kulture (uključujući zaštitu i unapređenje srpskog  i drugog verskog i kulturnog nasleđa na teritoriji opštine, kao i podrške lokalnim verskim zajednicama), zaštite nacionalnog identiteta kao i druga pitanja koja nisu izričito  isključena iz nadležnosti lokalnih organa ili delegirana na drugo telo. Ovo novo međuopštinsko telo će služiti kao ključna tačka za komunikaciju sa Beogradom.

To formalno ne bi bio entitet ili kanton (s obzirom da to telo ne bi imalo ustav, vladu i direktno izabrane vlasti i slično,  kao što je slučaj u Bosni i Hercegovini i Federaciji BIH). Međutim, moguće je imati posredno izabranu skupštinu srpske zajednice koju čine delegati izabrani na lokalnim izborima. Međuopštinska skupština ne može imati zakonodavnu vlast, ali može donositi odluke u sferi zajedničke prenesene nadležnosti.

 

MAPA 1

 

Opštine na Kosovu sa većinskom srpskom i ne srpskom većinom u 2010

Napomena: plavo obojene opštine sa srpskm većinom su: 30 - Kosovska Mitrovica, 35 - Gračanica, 36 – Ranilug, 37 – Parteš, 38 – Klokot – Vrbovac, 26 – Zubin Potok, 27 – Zvečan, 11 – Leposavić, 21 – Štrpce. U opštinama pod brojem 34 – Mamuša i 5 – Gora, Turci i Goranci  su većina.

 

Član 12. Ahtisarijevog plana predviđa formiranje novih opština sa srpskom većinom (kao što je definisano u  planu i novim opštinskim granicama). U slučaju opštine Novo Brdo predviđena je promena teritorijalnog obima. Ipak u 2010 opština Novo Brdo ima albansku većinuod 61%, I to je na neki način osujetilo suštinsku svrhu Ahtisarijevog plana. Potrebno je izmeniti katastarske zone u ovoj opštini u pokušaju da očuvamo stabilnu srpsku većinu, verovatno na mnogo manjem prostoru.

Ahtisarijev plan (član 11) predvideo je da opštine imaju pravo da prime finansijsku pomoć od strane Republike Srbije, ukoliko je cilj finansijske pomoći na Kosovu od strane Republike Srbije ograničen na vršenje opštinskih u okviru propisanih sopstvenih nadležnosti, i što uslovljeno je da prenos bude transparentan i dostupan javnosti, što je sasvim prihvatljiva odredba i ne treba je izbegavati.

Kosovski Srbi treba da dobiju zaštitu u međunarodnoj zajednici od strane Srbije u maksimalno mogućoj meri što se ne sme dovoditi u pitanje. Takođe je potrebno obezbediti da kosovski Srbi imaju i državljanstvo Srbije bez ikakve diskriminacije u viznoj politici. Moguće je da se predvidi da strane zemlje mogu imati konzulate u  administrativnom centru srpske zajednice.

U suštini, ovaj predlog može biti način dolaska do pravog kompromisa, gde bi Srbi dobili ono što trenutno nemaju, a to je uspostavljanje kombinacije personalne i teritorijalne autonomije od strane međunarodne zajednice, dok bi Albanci bili zadovoljni sa funkcionalnom nezavisnošću i integracijom  u međunarodne institucije. Animozitet i tenzije između dve etničke zajednice bile bi značajno, mada ne i potpuno relaksirane. 

 


[1] With the exception of the provision of essential municipal powers, such as election of municipal authorities and the appointment of municipal officials, municipal budgeting, and adoption of regulatory acts relating generally to all citizens. Such Partnerships may take all actions necessary to achieve their functional cooperation, including the establishment of decision-making bodies, composed of representatives appointed by the assemblies, employment and dismissal of administrative and advisory personnel, and funding decisions and other operational needs of the partnership .

[2] http://www.unosek.org/docref/report-english.pdf

[3] Municipalities should inform in advance the Kosovo Ministry of Local Government of its intention to engage in such cooperation. The notice shall be accompanied by a draft agreement between the municipality and the proposed Serbian partner institution. The draft cooperation agreement should define the areas of planned cooperation, security experts and equipment, the level of funding and procedural mechanisms, and other relevant procedural matters, in accordance with the requirements of public financial management applica  Npr. opština Klokot, koja je formirana  8. januara 2010. obuhvata sela: Klokot, Mogilu, Vrbovac i Grnčar i sa svih strana se graniči sa matičnom opštinom Vitina (kao Lesoto u Južnoj Africi). Povrćina opštine je skromnih 23 km kvadratnih i trenutno lokalni Srbi sa dve trećine poslanika kotrolišu lokalnu skupštinu (od tri osnovne škole dve su na srpskom kao i srednja škola). ble to all municipalities. It is envisaged that such an intention to cooperate and follow the draft agreement may be subject to review by the Kosovo Ministry of Local Government in compliance with central framework legislation. Specifically, Pristina can make changes to the draft cooperation agreement, or, if a serious violation of the law can not be remedied otherwise, may suspend the intended cooperation. A municipality may challenge such a measure of the Ministry of the District Court which has jurisdiction over the municipality.

[4] The establishment of a joint commission of Serbia / Kosovo is envisaged in order to foster cooperation with institutions in Serbia and address particularly sensitive issues between Pristina and Belgrade regarding this cooperation.

[5] Some legislative changes will require not only a simple majority in parliament, but the additional majority within minority communities.

(6) Npr. opština Klokot, koja je formirana  8. januara 2010. obuhvata sela: Klokot, Mogilu, Vrbovac i Grnčar i sa svih strana se graniči sa matičnom opštinom Vitina (kao Lesoto u Južnoj Africi). Povrćina opštine je skromnih 23 km kvadratnih i trenutno lokalni Srbi sa dve trećine poslanika kotrolišu lokalnu skupštinu (od tri osnovne škole dve su na srpskom kao i srednja škola). 



Centar za novu politiku

 


Komentari


Ostavite komentar


English             Srpski

Aktuelni tekstovi

Za potrošače u Srbiji za&...
Predstavljanje rezultata projekt...
Foto-robot srpskog potrošač
Revolving kartica uništav...
Izaberite najboljeg tv političkog novinara